Pompa ciepła woda-woda: jak działa, studnie i aspekty prawne

Pompa ciepła woda-woda korzysta z ciepła wody gruntowej, która przez cały rok ma podobną temperaturę. Dzięki temu pracuje stabilnie także w mroźne dni, kiedy pompy powietrzne tracą wydajność. Wymaga jednak studni, sprzyjających warunków hydrogeologicznych i formalności, o których rzadko mówi się przy zakupie. Wyjaśniamy, jak działa pompa ciepła woda-woda, jak dobrać studnie i przepływ wody oraz jakie przepisy obowiązują 7 października 2026 r.

Pompa ciepła woda-woda: jak działa

Pompa ciepła woda-woda pobiera wodę gruntową ze studni czerpalnej, odbiera z niej ciepło w wymienniku i oddaje schłodzoną wodę do studni zrzutowej. Odebrane ciepło sprężarka podnosi do temperatury potrzebnej w instalacji grzewczej i do ciepłej wody użytkowej.

Obieg krok po kroku:

1. Pobór wody gruntowej: pompa głębinowa w studni czerpalnej tłoczy wodę do wymiennika.
2. Parowanie czynnika: w wymienniku woda oddaje ciepło czynnikowi chłodniczemu, który odparowuje.
3. Sprężanie: sprężarka podnosi ciśnienie i temperaturę par czynnika.
4. Oddanie ciepła: w skraplaczu czynnik oddaje ciepło wodzie w instalacji grzewczej lub w zasobniku i skrapla się.
5. Rozprężanie: zawór rozprężny obniża ciśnienie czynnika i cykl zaczyna się od nowa.
6. Zrzut wody: schłodzona woda gruntowa wraca do warstwy wodonośnej przez studnię zrzutową.

Ogólną zasadę działania wszystkich pomp ciepła opisujemy w artykule jak działa pompa ciepła.

Dlaczego woda gruntowa

Woda gruntowa ma przez cały rok temperaturę znacznie stabilniejszą niż powietrze zewnętrzne. Zimą jest wyraźnie cieplejsza od mroźnego powietrza, więc sprężarka ma mniej pracy. Dlatego pompa woda-woda utrzymuje wysoką efektywność także w okresach, gdy pompa powietrze-woda pracuje najciężej.

Ta przewaga ma swoją cenę. Pompa potrzebuje dwóch studni, pompy głębinowej, która też zużywa energię, i wody o odpowiednim składzie. Bez tych warunków lepszym wyborem bywa pompa gruntowa z odwiertem pionowym albo pompa powietrze-woda.

Studnie i przepływ wody

Przepływ wody przez pompę ciepła wynika z jej mocy i z tego, o ile wolno schłodzić wodę w wymienniku. Producent podaje minimalny przepływ w karcie technicznej, a studnia czerpalna musi go zapewnić przez cały sezon.

Przed wierceniem sprawdza się:

• wydajność warstwy wodonośnej: czy studnia da wymagany przepływ bez nadmiernego obniżenia zwierciadła wody;
• odległość między studniami: zimna woda ze studni zrzutowej nie może wracać do ujęcia, bo pompa zacznie się sama wychładzać;
• kierunek przepływu wód gruntowych: studnię zrzutową lokalizuje się zwykle tak, by woda odpływała od ujęcia;
• skład chemiczny wody: żelazo i mangan mogą zatykać studnię zrzutową i wymiennik, dlatego często stosuje się wymiennik pośredni i filtrację;
• chłonność studni zrzutowej: musi przyjąć całą wodę pobraną ze studni czerpalnej.

Badanie wody i próbne pompowanie przed decyzją o zakupie pompy oszczędzają kosztownych poprawek.

Aspekty prawne: pozwolenie wodnoprawne

Formalności przy pompie woda-woda dotyczą głównie poboru wody i wierceń, a nie samej pompy. Instalowanie pompy ciepła nie wymaga pozwolenia na budowę ani zgłoszenia (art. 29 ust. 4 pkt 3 lit. c Prawa budowlanego).

Prawo wodne

Właściciel gruntu może bez pozwolenia korzystać z wód podziemnych w ramach zwykłego korzystania z wód. Obejmuje ono pobór na potrzeby własnego gospodarstwa domowego lub rolnego w ilości średniorocznie nieprzekraczającej 5 m³ na dobę (art. 33 ust. 3 i 4 Prawa wodnego).

Pobór ponad ten limit jest usługą wodną (art. 35 ust. 3), a na usługi wodne potrzebne jest pozwolenie wodnoprawne (art. 389 pkt 1). Pompa ciepła pobiera wodę w sposób ciągły przez cały sezon, dlatego średnią dobową ilość trzeba policzyć dla całego roku pracy. Wprowadzanie wykorzystanej wody z pomp ciepła do wód podziemnych przepisy wprost dopuszczają (art. 76 ust. 1 pkt 5).

Opłaty za usługi wodne

Prawo wodne łagodzi opłaty dla pomp ciepła:

• za pobór wód do celów pomp ciepła, które oddają wodę w tej samej ilości i niepogorszonej jakości, poza zmianą temperatury, nie ponosi się opłaty stałej (art. 270 ust. 2 pkt 4);
• wprowadzanie do wód wody z pompy ciepła o temperaturze nieprzekraczającej +26°C jest zwolnione z opłat za usługi wodne (art. 279 pkt 2a).

Prawo geologiczne i górnicze

Wiercenia do 30 m głębokości wykonywane w celu ujęcia wód podziemnych na pobór do 5 m³ na dobę są wyłączone z Prawa geologicznego i górniczego (art. 3 pkt 2a). Głębsze studnie albo większy pobór podlegają już tej ustawie, więc zakres dokumentacji ustala się z geologiem i w starostwie przed rozpoczęciem wierceń.

Pompa ciepła z buforem

Bufor to zbiornik z wodą grzewczą, który zwiększa pojemność wodną instalacji. Dzięki niemu sprężarka pracuje dłuższymi cyklami i rzadziej się włącza. Przy pompach woda-woda ma to dodatkowe znaczenie, bo każdy start uruchamia też pompę głębinową w studni.

Bufor przydaje się:

• w instalacjach z wieloma strefami i zaworami termostatycznymi, które mogą zamykać przepływ;
• przy modernizacji starszych instalacji o małej pojemności wodnej;
• gdy pompa współpracuje z innym źródłem ciepła, na przykład kotłem;
• jako sprzęgło hydrauliczne oddzielające obieg pompy od obiegów grzewczych.

Minimalną pojemność wodną instalacji podaje producent pompy w instrukcji. Bufor dobiera się do tej wartości i do konkretnej instalacji, a nie z ogólnej tabeli.

Chłodzenie domu latem

Pompa woda-woda z odwracalnym obiegiem może latem chłodzić budynek, oddając ciepło do wody gruntowej. Przy chłodnej wodzie część chłodu można uzyskać przez sam wymiennik, bez pracy sprężarki, co zużywa niewiele energii.

Do chłodzenia potrzebna jest odpowiednia instalacja. Ogrzewanie podłogowe chłodzi łagodnie i wymaga kontroli temperatury, żeby na podłodze nie skraplała się para wodna. Szybsze chłodzenie zapewniają klimakonwektory. Sterowanie takim układem opisujemy na stronie sterowania pompami ciepła.

Pompa woda-woda do basenu

Pompa ciepła dobrze nadaje się do podgrzewania wody w basenie. Latem, przy wysokiej temperaturze powietrza, pompy powietrze-woda i woda-woda pracują podobnie. Przy basenie używanym także jesienią i zimą przewagę ma pompa woda-woda, bo jej źródło nie wychładza się tak jak powietrze.

Basen to dodatkowe zapotrzebowanie na ciepło, więc trzeba je uwzględnić przy doborze mocy pompy i przepływu ze studni.

Dofinansowanie pompy woda-woda w 2026 r.

W nowych domach jednorodzinnych pompę woda-woda obejmuje program NFOŚiGW Moje Ciepło, finansowany z Funduszu Modernizacyjnego. Nabór trwa do 26 lutego 2027 r. Warunki według opisu programu:

• dla osób fizycznych, właścicieli lub współwłaścicieli nowych budynków jednorodzinnych;
• dotacja od 30% do 45% kosztów kwalifikowanych, nie więcej niż 21 tys. zł, w zależności od rodzaju pompy i posiadania Karty Dużej Rodziny;
• kosztem kwalifikowanym jest pompa woda-woda z osprzętem, zbiornikiem buforowym i zasobnikiem ciepłej wody;
• w budynku nie może być źródła ciepła na paliwo stałe, także w okresie trwałości inwestycji.

Dla istniejących domów sprawdź warunki programu Czyste Powietrze, opisane w artykule Czyste Powietrze, i porównywarkę dotacji.

Kiedy pompa woda-woda ma sens

Pompa woda-woda ma sens, gdy na działce jest wydajna warstwa wodonośna na rozsądnej głębokości, woda ma odpowiedni skład, jest miejsce na dwie odpowiednio oddalone studnie, a formalności są do przejścia. Wtedy daje wysoką i stabilną efektywność przez cały rok.

Sun Valley Energy dobiera i montuje pompy ciepła i prowadzi ich serwis. Od 2021 r. zrealizowaliśmy ponad 150 projektów. Zanim zdecydujesz się na wiercenie, zacznij od rozpoznania warunków wodnych: od nich zależy, czy pompa woda-woda będzie najlepszym wyborem, czy lepiej sprawdzi się inne źródło.