Podłączenie pompy ciepła: monoblok czy split, miejsce montażu i system grzewczy

Podłączenie pompy ciepła zaczyna się od decyzji, która wpływa na wszystko dalej: monoblok czy split. Od niej zależy, jakie przewody biegną do domu, gdzie stanie jednostka zewnętrzna, kto może wykonać montaż i jak zachowa się instalacja zimą przy braku prądu. W tym wpisie porównujemy oba typy, omawiamy miejsca montażu, uprawnienia instalatora i systemy grzewcze, które najlepiej współpracują z pompą.

Pompa ciepła: do czego służy

Pompa ciepła to urządzenie, które ogrzewa budynek i przygotowuje ciepłą wodę użytkową, przenosząc ciepło z otoczenia: powietrza, gruntu lub wody. Zamiast spalać paliwo, zużywa prąd do napędu sprężarki. Często zastępuje kocioł gazowy, olejowy lub na paliwo stałe w ramach wymiany kotła na pompę ciepła.

Pompa przydaje się przez cały rok: zimą ogrzewa, latem podgrzewa wodę, a wiele modeli może też chłodzić. Szczegóły zasady działania opisuje wpis jak działa pompa ciepła.

Monoblok czy split: rodzaje pomp

W domach jednorodzinnych najczęściej montuje się pompy powietrze-woda w jednej z dwóch odmian. Różnią się tym, gdzie znajduje się obieg chłodniczy.

Pompa ciepła monoblok

W monobloku wszystkie elementy obiegu chłodniczego, czyli sprężarka, parownik, skraplacz i zawór rozprężny, są zamknięte w jednej obudowie na zewnątrz budynku. Do domu biegną tylko rury z wodą grzewczą.

• Montaż jest prostszy, bo nie trzeba łączyć obiegu chłodniczego na miejscu.
• Obieg chłodniczy jest szczelnie zamknięty w fabryce.
• Jednostka jest zwykle cięższa od zewnętrznej jednostki splitu, bo mieści cały obieg.
• Rury z wodą na zewnątrz wymagają izolacji i zabezpieczenia przed zamarzaniem.

Pompa ciepła split

Split składa się z dwóch jednostek: zewnętrznej, która pobiera ciepło z powietrza, i wewnętrznej, która przekazuje je do instalacji grzewczej. Łączą je przewody chłodnicze, w których płynie czynnik.

• Woda grzewcza pozostaje w całości w budynku, więc nie ma ryzyka zamarznięcia rur na zewnątrz.
• Jednostka wewnętrzna zajmuje miejsce na ścianie w kotłowni lub pomieszczeniu technicznym.
• Jednostka zewnętrzna jest lżejsza, co ułatwia montaż na ścianie lub dachu.
• Montaż wymaga precyzyjnego połączenia przewodów chłodniczych przez certyfikowanego instalatora.

Schematy podłączenia obu typów z buforem i zasobnikiem ciepłej wody pokazujemy we wpisie pompa ciepła split i monoblok: schemat podłączenia.

Gdzie zamontować pompę ciepła

Jednostka zewnętrzna potrzebuje stabilnego podłoża, swobodnego przepływu powietrza i odprowadzenia skroplin. Ważne jest też sąsiedztwo: wentylator i sprężarka słychać, dlatego nie stawia się ich pod oknami sypialni, własnych ani sąsiadów.

Montaż na gruncie

Najczęściej jednostkę stawia się na fundamencie albo na podstawach antywibracyjnych, które ograniczają drgania i chronią urządzenie przed wilgocią. Alternatywą są gotowe stelaże z podgrzewanymi tacami ociekowymi, które zapobiegają tworzeniu się lodu pod urządzeniem zimą. Takie rozwiązania nadają się zarówno do monobloków, jak i do splitów.

Przy montażu na gruncie liczy się odległość od kotłowni. Gdy jednostka stoi blisko, sprawdzą się oba typy. Gdy trasa jest długa, trzeba sprawdzić dopuszczalne długości rur wodnych lub przewodów chłodniczych w dokumentacji producenta, bo niektórzy producenci je ograniczają. To często przesądza o wyborze splitu.

Montaż na ścianie lub dachu

Lżejsze jednostki split można montować na wspornikach przykręconych do ściany albo na płaskim dachu. Przed montażem trzeba sprawdzić nośność konstrukcji i to, czy drgania nie będą przenosić się do pomieszczeń. Przy montażu na dachu warto też zaplanować bezpieczny dostęp serwisowy.

Dom bez kotłowni

Gdy w domu nie ma osobnej kotłowni, dobrym wyborem jest jednostka wewnętrzna typu All in One. Ma w obudowie wszystkie potrzebne komponenty, łącznie z zasobnikiem ciepłej wody, i zajmuje niewiele miejsca. Można ją postawić w pomieszczeniu gospodarczym lub łazience bez wydzielania kotłowni.

Częste przerwy w dostawie prądu

Przy braku prądu pompa ciepła nie pracuje, więc w instalacji nie krąży woda. W monobloku woda stoi wtedy także w rurach i wymienniku na zewnątrz, co przy mrozie grozi zamarznięciem. Chronią przed tym glikol w obiegu albo zawory antyzamarzaniowe, dobrane według zaleceń producenta.

W splicie na zewnątrz płynie tylko czynnik chłodniczy, który nie zamarza, a woda pozostaje w ciepłym budynku. Dlatego w miejscach z częstymi przerwami w zasilaniu split bywa bezpieczniejszym wyborem. W obu przypadkach warto rozważyć zasilanie awaryjne, które podtrzyma pracę pomp obiegowych i sterownika.

Kto może podłączyć pompę ciepła

Przy pompie split montażysta łączy obieg chłodniczy na miejscu i w razie potrzeby uzupełnia czynnik. Do takich prac potrzebny jest certyfikat dla personelu wydany na podstawie ustawy o substancjach zubożających warstwę ozonową oraz o niektórych fluorowanych gazach cieplarnianych.

Przy monobloku obieg chłodniczy zamknięto w fabryce, więc montaż obejmuje część hydrauliczną i elektryczną. Prace przy instalacjach elektrycznych wykonuje osoba z kwalifikacjami potwierdzonymi świadectwem, czego wymaga Prawo energetyczne. Uruchomienie pompy przez instalatora autoryzowanego przez producenta jest często warunkiem pełnej gwarancji.

Jak wybrać pompę ciepła

Wybór między monoblokiem a splitem zależy od kilku czynników:

• dostępnego miejsca: monoblok potrzebuje miejsca na zewnątrz, split także na ścianie w budynku,
• odległości jednostki zewnętrznej od kotłowni i dopuszczalnych długości przewodów,
• ryzyka przerw w zasilaniu zimą,
• tego, czy w okolicy jest instalator z certyfikatem F-gazowym i serwis producenta,
• rodzaju instalacji grzewczej w domu.

Moc pompy dobiera się do obliczonego zapotrzebowania budynku na ciepło, a roczny koszt ogrzewania policzysz w kalkulatorze pompy ciepła.

System rozprowadzania ciepła w domu

Gdy typ pompy i miejsce montażu są ustalone, trzeba dobrać sposób rozprowadzenia ciepła. W istniejących domach pompę zwykle podłącza się do obecnej instalacji. Jeśli pracuje ona w układzie otwartym, z otwartym naczyniem wzbiorczym typowym dla starych kotłów na paliwo stałe, zwykle trzeba ją przebudować na układ zamknięty z naczyniem przeponowym albo oddzielić od pompy wymiennikiem ciepła, zgodnie z wytycznymi producenta.

W nowym domu wybór jest szerszy:

1. Ogrzewanie grzejnikowe sprawdza się w każdym domu i jest łatwe w montażu, ale zwykle wymaga wyższej temperatury wody, co obniża sprawność pompy.
2. Ogrzewanie podłogowe pracuje z niską temperaturą zasilania, równomiernie rozkłada ciepło i najlepiej współpracuje z pompą.
3. Ogrzewanie kapilarne w ścianach lub suficie działa na podobnej zasadzie co podłogówka: cienkie rurki pod tynkiem pracują z niską temperaturą. Wymaga specjalistycznego wykonawcy.
4. Klimakonwektory ogrzewają zimą i chłodzą latem, co przydaje się przy pompie z funkcją chłodzenia.

Zasada jest jedna: im niższa temperatura wody potrzebna do ogrzania domu, tym wyższa sprawność pompy i niższe rachunki. Przy grzejnikach w starszym domu często wystarczy wymienić kilka z nich na większe albo docieplić budynek.

Dofinansowanie i następne kroki

W programie Czyste Powietrze maksymalna dotacja do pompy ciepła powietrze-woda wynosi 12 600 zł, 22 000 zł albo 31 500 zł, zależnie od poziomu dofinansowania, a do pompy o podwyższonej klasie efektywności energetycznej 14 080 zł, 24 640 zł albo 35 200 zł. Urządzenie musi być wpisane na listę ZUM. Szczegóły opisuje strona Czyste Powietrze.

Przebieg montażu od projektu do uruchomienia opisuje wpis o etapach instalacji pompy ciepła. Sun Valley Energy od 2021 r. zrealizowało ponad 150 projektów OZE i prowadzi pompy ciepła od doboru przez montaż po serwis.