Biały certyfikat: co to jest, jak uzyskać i gdzie się przyda?

Biały certyfikat to nagroda za oszczędzanie energii, którą można zamienić na pieniądze. Firma, szpital czy spółdzielnia, która zmniejszy zużycie energii, dostaje od Prezesa URE dokument potwierdzający oszczędność, a wynikające z niego prawa może sprzedać na giełdzie. Poniżej wyjaśniamy, co to jest biały certyfikat, jak uzyskać białe certyfikaty krok po kroku i gdzie się przydają. Opis opiera się na ustawie o efektywności energetycznej w brzmieniu z tekstu jednolitego Dz.U. 2025 poz. 711.

Biały certyfikat: co to jest

Biały certyfikat to potoczna nazwa świadectwa efektywności energetycznej. Potwierdza ono ilość energii finalnej, którą przedsięwzięcie ma zaoszczędzić średnio w ciągu roku, wyrażoną w tonach oleju ekwiwalentnego (toe). Wydaje je Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (art. 20 ustawy).

Z certyfikatu wynikają prawa majątkowe. Powstają one w chwili pierwszego zapisu świadectwa w rejestrze prowadzonym przez Towarową Giełdę Energii i są towarem giełdowym (art. 30). Właściciel praw może je sprzedać firmom, które ustawa zobowiązuje do oszczędzania energii.

Obecny system działa na podstawie ustawy z 20 maja 2016 r. o efektywności energetycznej, która weszła w życie 1 października 2016 r. Zastąpiła ustawę z 2011 r., więc starsze opisy oparte na tamtej ustawie są nieaktualne.

Biały certyfikat a inne „certyfikaty energetyczne”

Biały certyfikat łatwo pomylić z dwoma innymi dokumentami:

• świadectwo charakterystyki energetycznej budynku opisuje zapotrzebowanie budynku na energię i jest potrzebne przy sprzedaży lub najmie; opisujemy je w tekście o certyfikacie energetycznym,
• zielony certyfikat, czyli świadectwo pochodzenia, potwierdza wytworzenie energii w odnawialnym źródle; więcej w tekście o tym, do czego służy zielony certyfikat.

Po co powstały białe certyfikaty

Ustawa nakłada na tak zwane podmioty zobowiązane obowiązek uzyskiwania co roku oszczędności energii finalnej. Najważniejsze z nich to przedsiębiorstwa sprzedające energię elektryczną, ciepło lub gaz ziemny odbiorcom końcowym. Co roku muszą uzyskać oszczędności równe 1,5% sprzedanej energii wyrażonej w toe (art. 14). Podmioty wprowadzające do obrotu paliwa ciekłe mają osobny, rosnący obowiązek: 0,6% w 2026 r. i 1% od 2030 r.

Podmiot zobowiązany może wykonać obowiązek na trzy sposoby (art. 10):

1. zrealizować przedsięwzięcie oszczędzające energię u odbiorcy końcowego,
2. uzyskać i przedstawić do umorzenia białe certyfikaty,
3. zrealizować przedsięwzięcia, o których mowa w art. 15a ustawy.

Dlatego na białe certyfikaty jest popyt. Opłata zastępcza zamiast certyfikatów jest dopuszczona tylko w określonych przypadkach, na przykład gdy na giełdzie zabrakło ofert albo ich cena przekroczyła jednostkową opłatę zastępczą (art. 11). Ta opłata wynosiła 1500 zł za toe za 2017 r. i od 2018 r. rośnie o 5% rocznie (art. 12).

Kto może dostać biały certyfikat

O biały certyfikat może wystąpić każdy podmiot, który planuje przedsięwzięcie poprawiające efektywność energetyczną, albo podmiot przez niego upoważniony (art. 20 ust. 3). W praktyce są to przedsiębiorstwa przemysłowe, firmy usługowe, sieci handlowe, szpitale, uczelnie, spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe, a także samorządy.

Warunek ilościowy jest konkretny: przedsięwzięcie musi dać oszczędność co najmniej 10 toe średnio w roku (art. 20 ust. 2 pkt 2). Jedna toe to 11,63 MWh, więc próg odpowiada około 116 MWh energii finalnej rocznie. Pojedynczy dom zwykle go nie osiągnie, ale ustawa pozwala łączyć przedsięwzięcia tego samego rodzaju, na przykład wymianę oświetlenia w kilku halach jednej firmy.

Jakie przedsięwzięcia się kwalifikują

Rodzaje przedsięwzięć wymienia art. 19 ustawy, a szczegółowy wykaz ogłasza minister właściwy do spraw klimatu w obwieszczeniu. Kwalifikują się między innymi:

• izolacja instalacji przemysłowych,
• przebudowa lub remont budynku wraz z instalacjami i urządzeniami technicznymi,
• modernizacja lub wymiana oświetlenia, urządzeń w procesach przemysłowych, energetycznych i informatycznych, lokalnych sieci i źródeł ciepła, urządzeń domowych oraz pojazdów,
• odzysk energii, w tym ciepła odpadowego z procesów przemysłowych,
• ograniczenie strat: energii biernej, sieciowych, na transformacji, w sieciach ciepłowniczych i przy magazynowaniu paliw,
• stosowanie do ogrzewania lub chłodzenia energii z odnawialnych źródeł, ciepła z wysokosprawnej kogeneracji lub ciepła odpadowego.

Przykłady przedsięwzięć z tej listy to modernizacja sprężarek, napędów i oświetlenia, odzysk ciepła z procesów oraz pompy ciepła zastępujące starsze źródła ciepła w firmach. Gdzie szukać oszczędności, pokazuje analiza zużycia energii.

Kiedy białego certyfikatu nie dostaniesz

Ustawa wyklucza kilka sytuacji (art. 20 ust. 2 i art. 24 ust. 3):

1. Prace zaczęły się przed złożeniem wniosku. Termin rozpoczęcia URE sprawdza na podstawie dokumentów dołączanych do zawiadomienia o zakończeniu, w szczególności umowy z wykonawcą albo zamówienia urządzeń.
2. Oszczędność jest mniejsza niż 10 toe średnio w roku.
3. Na przedsięwzięcie przyznano premię termomodernizacyjną. Wyjątkiem są przedsięwzięcia niskoemisyjne w rozumieniu ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów.
4. Przedsięwzięcie dostało pomoc inwestycyjną, a certyfikat spowodowałby przekroczenie dopuszczalnej pomocy publicznej. Do tego rachunku wartość certyfikatu przyjmuje się jako 1500 zł za toe.
5. Przedsięwzięcie zrealizowano w ramach własnego obowiązku podmiotu zobowiązanego albo wskazano je w oświadczeniu dużego odbiorcy z art. 15 ust. 1.

Jak uzyskać biały certyfikat krok po kroku

1. Zidentyfikuj przedsięwzięcie i oszacuj oszczędność. Bez rzetelnego pomiaru zużycia przed modernizacją trudno wykazać efekt.
2. Zleć audyt efektywności energetycznej. Może go sporządzić osoba z co najmniej dwuletnim doświadczeniem przy danym rodzaju urządzeń lub obiektów albo po studiach magisterskich lub podyplomowych, których program obejmuje na przykład energetykę, elektrotechnikę lub efektywność energetyczną (art. 25 ust. 5). Zakres audytu określa rozporządzenie, zmienione ostatnio 24 listopada 2025 r.
3. Złóż wniosek do Prezesa URE przed rozpoczęciem prac. Wniosek zawiera opis przedsięwzięcia i miejsca, planowaną oszczędność w toe, okres jej uzyskiwania w latach oraz terminy rozpoczęcia i zakończenia prac. Dołącza się audyt i oświadczenie składane pod rygorem odpowiedzialności karnej. Wniosek można złożyć elektronicznie.
4. Odbierz świadectwo. Prezes URE wydaje je w ciągu 45 dni od złożenia wniosku (art. 22) i publikuje informację w BIP URE.
5. Zrealizuj przedsięwzięcie zgodnie z wnioskiem.
6. Zawiadom URE o zakończeniu (art. 24). Dołączasz dokumenty potwierdzające rozpoczęcie i zakończenie prac, oświadczenie oraz audyt potwierdzający oszczędność, jeśli planowana oszczędność przekracza 100 toe rocznie (art. 23). Gdy faktyczna oszczędność różni się od planowanej, składasz wniosek o zmianę wartości świadectwa.
7. W ciągu 30 dni od zawiadomienia URE przekazuje informację o świadectwie podmiotowi prowadzącemu rejestr na giełdzie. Prawa majątkowe powstają z chwilą pierwszego zapisu świadectwa w rejestrze i wtedy można je sprzedać.

Co zrobić z białym certyfikatem

Prawa majątkowe z białego certyfikatu sprzedaje się za pośrednictwem Towarowej Giełdy Energii, która prowadzi rejestr świadectw. Przeniesienie praw następuje z chwilą zapisu w tym rejestrze. Kupujący, zwykle podmiot zobowiązany, przedstawia je Prezesowi URE do umorzenia. Świadectwo umorzone do 30 czerwca liczy się do obowiązku za poprzedni rok (art. 32 ust. 3), a z chwilą umorzenia prawa wygasają (art. 32 ust. 4).

Cena praw zależy od popytu i podaży na giełdzie, dlatego przychód ze sprzedaży warto liczyć ostrożnie i traktować jako dodatek do głównej korzyści, czyli niższych rachunków za energię. To one przez lata spłacają modernizację, a certyfikat skraca okres zwrotu.

Białe certyfikaty a usługi SVE

Sun Valley Energy pomaga firmom znaleźć i wdrożyć oszczędności, które później można udokumentować: od pomiaru zużycia i monitoringu energii po modernizację źródeł ciepła, fotowoltaikę i systemy zarządzania energią dla firm. Audyt efektywności energetycznej musi sporządzić osoba spełniająca wymogi ustawy, a dane pomiarowe i projekt techniczny ułatwiają jego przygotowanie. Najważniejsze jest, żeby zaplanować wniosek przed podpisaniem umowy z wykonawcą.