Zielony certyfikat: co to jest i do czego służy w 2026 r.

Zielony certyfikat to jedno z najczęściej mylonych pojęć w energetyce odnawialnej. Jedni kojarzą go z dopłatą dla każdej instalacji OZE, inni z dokumentem dla firm, które chcą kupować zieloną energię. W polskim prawie pod tą nazwą kryje się świadectwo pochodzenia, czyli instrument wsparcia, który powoli wygasa. Wyjaśniamy, co to jest zielony certyfikat, jak działa system zielonych certyfikatów w 2026 r. i czym różni się od gwarancji pochodzenia.

Zielony certyfikat: co to jest

Zielony certyfikat to potoczna nazwa świadectwa pochodzenia energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii. Wydaje je Prezes Urzędu Regulacji Energetyki na wniosek wytwórcy. Świadectwo potwierdza, że określona ilość energii powstała w instalacji OZE, a wynikające z niego prawa majątkowe można sprzedać.

Podstawą prawną jest ustawa z 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 68). Świadectwa wydaje się oddzielnie dla energii z biogazu rolniczego i dla energii z pozostałych źródeł odnawialnych (art. 44 ust. 1a). Pierwsze nazywa się potocznie błękitnymi, drugie zielonymi.

Jak działa system zielonych certyfikatów

System zielonych certyfikatów łączy dwie strony. Wytwórca energii z OZE dostaje świadectwa i sprzedaje wynikające z nich prawa majątkowe. Firmy objęte obowiązkiem kupują je i przedstawiają do umorzenia albo płacą opłatę zastępczą. Popyt tworzy więc przepis, a nie dobrowolny wybór klientów.

Kto ma obowiązek kupować certyfikaty

Według art. 52 ustawy o OZE obowiązek uzyskania i umorzenia świadectw pochodzenia albo uiszczenia opłaty zastępczej mają między innymi przedsiębiorstwa energetyczne sprzedające energię odbiorcom końcowym, odbiorcy końcowi i przemysłowi w określonych przypadkach oraz towarowe domy maklerskie i domy maklerskie. Termin to 30 czerwca każdego roku za poprzedni rok kalendarzowy, co przypomniał Prezes URE w komunikacie z 31 sierpnia 2026 r.

Jaki udział obowiązuje w 2026 r.

Wielkość obowiązku określa minister właściwy do spraw klimatu. Zgodnie z rozporządzeniem z 29 sierpnia 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1199):

• udział świadectw zielonych wynosi 9% w latach 2026, 2027 i 2028;
• udział świadectw z biogazu rolniczego wynosi 0,5% w latach 2026–2028.

Opłata zastępcza

Zamiast umarzać świadectwa, zobowiązany podmiot może zapłacić opłatę zastępczą. Jednostkowa opłata wynosi 125% rocznej średnioważonej ceny praw majątkowych ze świadectw, ale nie więcej niż 300,03 zł za 1 MWh (art. 56 ustawy o OZE). Gdy cena praw majątkowych na giełdzie spada poniżej opłaty zastępczej, zobowiązany musi umorzyć świadectwa zamiast płacić (art. 47 ust. 2).

Gdzie handluje się certyfikatami

Rejestr świadectw pochodzenia prowadzi giełda towarowa, która organizuje obrót prawami majątkowymi (art. 64). W praktyce jest to Towarowa Giełda Energii: to ona wydaje dokumenty potwierdzające prawa majątkowe, które dołącza się do wniosku o umorzenie.

Kto może dostać zielony certyfikat

Zielony certyfikat przysługuje co do zasady wytwórcom, w których instalacji energię elektryczną z OZE wytworzono po raz pierwszy przed 1 lipca 2016 r., czyli przed wejściem w życie rozdziału 4 ustawy o OZE, który wprowadził nowy system wsparcia. Dotyczy to instalacji innych niż mikroinstalacje oraz mikroinstalacji przedsiębiorców, którzy sprzedają energię sprzedawcy zobowiązanemu na zasadach z art. 41 ust. 1 pkt 2.

Najważniejsze ograniczenia według art. 44 i 46 ustawy o OZE:

• świadectwo przysługuje przez kolejnych 15 lat od pierwszego wytworzenia energii potwierdzonego świadectwem, nie dłużej niż do 31 grudnia 2035 r.;
• nie przysługuje elektrowniom wodnym o mocy większej niż 5 MW;
• nie przysługuje dla części energii wytworzonej z drewna innego niż energetyczne i ze zbóż pełnowartościowych w określonych typach instalacji;
• nie przysługuje dla energii wytworzonej w godzinach, w których ceny na rynku dnia następnego były ujemne przez co najmniej sześć kolejnych godzin.

Dla wielu instalacji okres wsparcia już się skończył. Prezes URE przypomina, że po jego zakończeniu wytwórca nadal potrzebuje koncesji albo wpisu do odpowiedniego rejestru, jeśli dalej sprzedaje energię.

Czego system już nie obejmuje

Nowe instalacje OZE nie dostają zielonych certyfikatów. Od 1 lipca 2016 r. wsparcie dla nowych źródeł działa przez aukcje OZE i systemy taryf gwarantowanych FIT oraz dopłat do ceny rynkowej FIP, które prowadzi URE.

Prosumenci, czyli właściciele domowych i firmowych mikroinstalacji zużywający energię na własne potrzeby, rozliczają się dziś w systemie net-billing. Zasady opisujemy w artykule net-billing dla prosumenta, a porównanie ze starym systemem opustów w tekście net-billing czy net-metering.

Jak uzyskać świadectwo pochodzenia

Wniosek o świadectwo pochodzenia składa się do operatora systemu elektroenergetycznego, do którego sieci przyłączona jest instalacja. Termin to 45 dni od zakończenia okresu wytworzenia energii objętej wnioskiem (art. 45 ust. 4). Wniosek może obejmować od jednego do dwunastu kolejnych miesięcy danego roku kalendarzowego.

Przebieg procedury:

1. Wytwórca składa wniosek do operatora z danymi o ilości energii, okresie jej wytworzenia i dacie pierwszego wytworzenia potwierdzonej świadectwem.
2. Operator w ciągu 14 dni przekazuje wniosek Prezesowi URE razem z potwierdzeniem ilości energii (art. 45 ust. 5).
3. Jeśli wniosek ma braki, Prezes URE wzywa do uzupełnienia w ciągu 7 dni; brak uzupełnienia oznacza pozostawienie wniosku bez rozpoznania.
4. Prezes URE wydaje świadectwo albo postanowienie o odmowie w ciągu 45 dni od otrzymania kompletnego wniosku (art. 46 ust. 2).

Wniosek zawiera między innymi numer koncesji albo wpisu do rejestru, wskazanie podmiotu organizującego obrót prawami majątkowymi oraz oświadczenie składane pod rygorem odpowiedzialności karnej. Aktualne wzory wniosków publikuje URE w dziale o świadectwach pochodzenia.

Certyfikat zielonej energii dla firm

Firma, która chce pokazać klientom lub w raporcie ESG, że kupuje energię z OZE, potrzebuje gwarancji pochodzenia, a nie świadectwa pochodzenia. Gwarancja pochodzenia jest jedynym dokumentem poświadczającym odbiorcy końcowemu, że dana ilość energii powstała w odnawialnych źródłach (art. 120 ustawy o OZE).

Cechy gwarancji pochodzenia:

• wydaje ją Prezes URE w postaci elektronicznej, z dokładnością do 1 MWh, w ciągu 30 dni od przekazania kompletnego wniosku;
• jest ważna 12 miesięcy od zakończenia wytwarzania energii, której dotyczy;
• nie wynikają z niej prawa majątkowe, ale można ją zbyć niezależnie od świadectw pochodzenia;
• przysługuje wytwórcom z instalacji innych niż mikroinstalacje (art. 121 ust. 1);
• rejestr gwarancji prowadzi giełda towarowa (art. 124).

Gwarancję pochodzenia może dostać także nowa instalacja, bo jej wydanie nie zależy od korzystania z systemów wsparcia (art. 120 ust. 4). Dla firm, które planują fotowoltaikę na potrzeby zakładu albo umowę PPA, to sposób na udokumentowanie pochodzenia energii.

Zielony, błękitny i biały certyfikat

Kolory odnoszą się do różnych dokumentów:

• zielony: świadectwo pochodzenia energii z OZE innych niż biogaz rolniczy;
• błękitny: świadectwo pochodzenia energii z biogazu rolniczego;
• biały: świadectwo efektywności energetycznej za oszczędność energii, opisane w artykule biały certyfikat: jak uzyskać.

Co to oznacza dla inwestora w 2026 r.

Kto buduje dziś instalację OZE, nie liczy na zielone certyfikaty. Wartość inwestycji wynika z energii zużytej na miejscu, z rozliczenia nadwyżek i z kontraktów na sprzedaż energii. Przy większych instalacjach dochodzi możliwość uzyskania gwarancji pochodzenia dla klientów i raportów.

Sun Valley Energy pomaga firmom policzyć opłacalność OZE, dobrać finansowanie i przygotować dane o redukcji emisji. Od 2021 r. zrealizowaliśmy ponad 150 projektów. Jeśli planujesz instalację dla firmy, zacznij od analizy zużycia: ona pokaże, ile energii zużyjesz sam, a ile trzeba będzie sprzedać lub rozliczyć.